کوه یخ یا یخکوه تودهای از آب شیرین یخ زدهاست که از انتهای یک یخچال یا کنارهٔ یک پهنهٔ یخی یختاق جدا شده و روی آب دریا شناور شدهباشد. کوه یخ آنقدر بزرگ است که بعضاً با ورود به آبهای کمعمق ممکن است در تماس با بستر دریا فرایند «خراش بستر دریا» را پدیدآورد. تقریباً ۹۱٪ از یک کوه یخ در زیر سطح آب قرار میگیرد و کمتر از 10 درصد آن روی آب و قابل رویت است. در علوم مختلف بخصوص علوم انسانی از کوه یخی در حوزه های مختلفی مانند تفکر سیستمس، تفکر استراتژیک و.. به کار برده شده و محققان از آن برای
شایستگیها را میتوان به کوه یخ تشبیه کرد، بخشی از شایستگیها شامل دانش و مهارتها مشهودترند و به سرعت دیده میشوند و قابل ارزیابی هستند، اما بخشی مثل خصوصیات شخصیتی، انگیزهها و استعدادها کمتر مشهودند و امروزه برای کشف آنها از ابزارهایی نظیر کانون ارزیابی و مصاحبه مبتنی بر شایستگی استفاده می شود و طی آن سازمان ها با کمک مجموعه سوالات، تمرینهای شبیه سازی شده و آزمونهای متناسب سطح شایستگی ها در افراد مختلف مورد ارزیابی و سنجش قرار میدهند.
رفتار ما در نتیجه تعامل دو چیز بروز میکند، برخی ویژگیها که ما به عنوان یک فرد داریم و برخی ویژگیهای موقعیتی که با آن مواجه هستیم. اگر ما میخواهیم بدانیم چرا و چه کار میکنیم و انتخابهای بیشتری در مورد رفتارمان انجام دهیم، نه تنها باید از دنیای اطراف خود درک واقعی داشته باشیم، بلکه باید میزان بالایی از خوداگاهى را نیز توسعه دهیم.
ویژگیهای شخصی زیادی وجود دارند که بر مهارتها، دانش، نقش اجتماعی، تصور از خود، ویژگیها و انگیزههای ما تاثیر میگذارند. این ویژگیهای مختلف در سطوح مختلف آگاهی وجود دارند. ما میتوانیم این ویژگیها را سطوح مختلف یک کوه یخی بدانیم. آگاهانه ترین آنها مواردی هستند که بالای آب بر روی نوک قابل رویت کوه یخی قرار دارند در حالی که ویژگیهایی که کمتر آگاهانه و یا ناخودآگاه هستند زیر آب، در بخش پایینی کوه یخی قرار دارند. ویژگیهایی که بیش از همه از آنها آگاهی دارید، دانش و مهارتهای شما هستند که به عنوان نوک کوه یخی به تصویر کشیده میشوند. مهارتها نشاندهنده این هستند که شما چه کاری میتوانید انجام دهید و چه دانشی دارید، مانند تجربه شما از چیزها و موقعیتها.
نقش اجتماعی این است که شما چگونه خود را در جامعه میبینید، این مسئله بر آنچه ما فکر میکنیم باید در یک نقش خاص انجام دهیم و چیزهایی که به نظر ما مهم هستند، تاثیر میگذارد. نقش اجتماعی ما محرک قدرتمند رفتار ما است. نقش اجتماعی با فرضیات ما در مورد انتظارات دیگران شکل میگیرد و منوط به آن است، به ویژه آن چه ما فرض میکنیم مردم از ما انتظار دارند مهم است.
آنچه در پشت سر ما قرار دارد و آنچه که قبل از آن قرار دارد در مقایسه با آنچه در درون ما نهفته است، مسائل کوچکی هستند. در مدل کوه یخی، نظریههای انگیزشی همگی درگیر چیزی میشوند که درون است.