مصادیق و نشانه های رفتاری در شایستگی ها

مصادیق رفتاری برای سنجش پذیر کردن شایستگی‌ها به‌کار می‌روند و به افراد کمک می‌کنند تا درک کاملی از شایستگی‌ها به‌دست آورند. اینجا حتماً باید به متناسب‌سازی مصادیق با فرهنگ و انتظارات سازمانی توجه کرد. این مصادیق اصلاً قابل کپی و تقلید نیستند و نه تنها از سازمانی به سازمان دیگر که حتی در شغل‌های یک سازمان هم متفاوت هستند. مصادیق رفتاری یعنی فردی که فلان شایستگی را دارد چه رفتارهایی از خود بروز می‌دهد؟ چه رفتارهایی دال بر وجود آن شایستگی در افراد است؟

 مصادیق یا نشانه ها نمود و بروز وجود شایستگی در فرد است که خود را در غالب رفتار نشان می‌دهد، نشان می‌دهند که یک فرد با داشتن چنین شایستگی، چگونه عمل می‌کند و به عبارتی فردی که شایسته است چه‌کاری را چگونه انجام خواهد داد این رفتارها مانند مثال‌هایی هستند که شایستگی را شفاف‌سازی می‌کنند اما نباید خود را درگیر مثال‌های گسترده از رفتارهایی کنیم که شایستگی را تعیین کنند این رفتارها باید کمک کنند تا شایستگی را ساده‌تر ارزیابی کنیم هر شایستگی باید با مصادیق رفتاری تعریف شود تا بین افراد سوء تفاهم ایجاد نشود در غیر این صورت ممکن است یک شایستگی مثل مدیریت زمان برای یک نفر یک تعریف داشته باشد و برای دیگری تعریف متفاوتی باشد مثلاً یک مدیر فردی را دارای مدیریت زمان می‌داند که زودتر از موعد کار را تحویل دهد اما مدیر دیگر فردی را دارای مدیریت زمان می‌داند که اولویت‌بندی بهتری دارد. در دیکشنری شایستگی‌های هاروارد، تمام شایستگی‌ها با مصادیق رفتاری تعریف ‌شده‌اند. 

مطالب مرتبط: شایستگی چیست؟

برای مثال مصادیقی که می‌توان برای شایستگی «حل مسئله» تعریف کرد عبارت است از: «مشکلات را قبل از تلاش برای حل، قالب‌بندی کرده آن‌ها را به بخش‌های کوچک‌تر می‌شکند و تمام جنبه‌های پنهان آن را مشخص می‌سازد»، «در تحلیل علت‌یابی مشکلات بینش خوبی داشته و طیف وسیعی از راه‌حل‌ها و پیامدهای اجرای هرکدام را مشخص می‌کند»، «برای پیدا کردن راه‌حل از منابع مفید مختلفی جستجو کرده و صرفاً به یک منبع اکتفا نمی‌کند. هم‌چنین از ایده‌های دیگران برای توسعه راه‌حل‌ها استفاده کرده و از کسانی که توانسته‌اند مشکلات این‌چنینی را حل کنند مشاوره می‌گیرد»، «اثرات راه‌حل پیشنهادی را بررسی کرده و فراتر از راه‌حل مشخص و واضح فکر می‌کند یعنی با پیدا کردن اولین راه‌حل متوقف نمی‌شود» و «برای اندازه‌گیری تأثیر راه‌حل ارائه‌شده، برای آن یک دوره آزمایشی تعریف کرده تا نتایج به‌کارگیری آن را ارزیابی کند». یکی از جملات این است: «شما همیشه در جلسات به‌موقع حاضر می‌شوید اما مشارکت پایینی در مباحث دارید اگرچه که نظم جلسه را همیشه رعایت می‌کنید.

نمونه هایی از مصادیق برخی از شایستگی‌ها

  شایستگی : مسئولیت پذیری 

تعریف:  پذیرفتن مسئولیت در قبال تصمیمات، اقدامات و نتایج آن و حس وظیفه شناسی و پیگیری دلسوزانه امور محوله

مصادیق: پذیرفتن مسئولیت نتایج مثبت و منفی کار خود در قبال تصمیمات اقدامات و نتایج آن و حس وظیفه شناسی و پیگیری دلسوزانه امور محوله، آمادگی برای عهده گرفتن مسئولیت، توانایی انجام صحیح کارها بدون نیاز به دیگران، تعهد نسبت به انجام وظایف محوله و پذیرش مسئولیت های جدید، انجام کارها با اشتیاق، پیشقدم شدن در انجام بهتر وظایف، انجام وظایف محوله به موقع و با کمترین نظارت و پیگیری، پایبندی به تعهدات خود در قبال تمامی همکاران، سرپرستان و دیگر ذینفعان، پذیرش اشتباهات، تصمیمات نادرست و خطاهای خود، حمایت و راهنمایی همکاران خود در سازمان به منظور ایفای نقش در موفقیت.

 شایستگی : تیم و شبکه سازی

تعریف: ایجاد و گسترش روابط گروهی و مشترک و استفاده از روش های مناسب و انعطاف پذیر برای ساختن تیم‌های رسمی و غیر رسمی که رسیدن به اهداف تیمی را تسهیل می کند.

مصادیق:  توانایی ایجاد تفکر ما به جای تفکر من و ترویج تصمیم گیری گروهی در سازمان، استفاده از تمامی کانال‌ها و شبکه های ارتباطی (رسمی و غیر رسمی) به منظور تحقق اهداف و برنامه های واحد خود، داشتن باور و اعتقاد به شیوه کار گروهی و تشویق دیگران به انجام کار گروهی، کمک در تسهیل نمودن تعاملات گروهی، توان تحلیل رفتار گروهی افراد، شرکت مشتاقانه و موثر در انجام پروژه ها و وظایف گروهی، ایجاد انگیزه و روحیه قوی در تیم و گروه ها، تعریف و تعیین نقش ها و وظایف هر یک از اعضاء گروه، استفاده از تخصص های فنی و نقاط قوت هر یک از اعضاء گروه به نحو احسن، برخورداری از توانایی رهبری و هدایت جلسات گروهی به نحو موثر و ثمر بخش، توجه به بازخوردهای دیگران و استفاده از پیشنهادات سازنده برای دستیابی به اهداف جمعی، همکاری تیمی با بخش ها و واحد های سازمانی دیگر برای رسیدن به اهداف مشترک.

 شایستگی : مهارت ارتباطی

تعریف:  انتقال صحیح اطلاعات و بیان افکار و حقایق به دیگران به روش شفاهی یا نوشتاری و استفاده موثر از مهارت شنیداری و توجه به نقطه نظرات و ایده های دیگران

مصادیق:  استفاده از نوشتار شفاف و ساختارمند، گفتار مناسب و قابل فهم و حالات اندام و چهره بدن بدون استفاده از تکلم برای برقراری ارتباط موثر، توجه فعال به نقطه نظرات افراد در برقراری ارتباط با دیگران، برخورداری از شنود موثر و درک مسائل افراد با توجه به شرایط و موقعیت آنها، برخورداری از فن بیان و مکالمه و مکاتبه، توانایی گزارش دهی و گزارش گیری، ایجاد و اداره شبکه های ارتباطی و اطلاعاتی، برخورداری از نفوذ و تاثیر گذلری مطلوب بر دیگران، مهارت ارائه مطلب و تبیین دیدگاه خود، هوشمندی و سرعت انتقال و درک مطلب، جلب توجه مخاطب از طریق استفاده از تکنیک هایی مانند طنز، تصاویر، زبان اشاره و روش های دیگر، پرسیدن سوالات روشن کننده و خلاصه یا نقل قول کردن برای تایید درک مطلب.

 شایستگی : نظارت و کنترل

تعریف:  مقایسه مناسب عملکرد ها با اهداف و استخراج مغایرت ها در جهت بهبود وضع موجود

مصادیق:  توانایی تدوین برنامه نظارت و هدایت، گزارش گیری به موقع و متناسب با برنامه، توانایی مقایسه مناسب عملکرد ها با اهداف و استخراج مغایرت‌ها در جهت بهبود وضع موجود، توانایی تعیین و تحلیل علت انحرافات احتمالی، تلاش برای ارائه بازخورد و اقدام به موقع برای اصلاح کارها، توانایی ارزیابی و قضاوت بر اساس خروجی کار در مقایسه با اهداف، توانایی شناسایی سریع مشکلات مربوط به عملکرد کاری، شناخت ابزار ها و معیارهای اندازه گیری عملکرد و اهداف مورد نظر، توجه به بازخورد ناظران، همکاران و زیردستان در خصوص عملکرد، اطمینان از تلاش همه افراد و واحد های سازمانی در راستای رسیدن به اهداف، جمع آوری و تحلیل اطلاعات و داده ها به طور منظم برای تعیین میزان پیشرفت. توانایی پیش بینی مشکلات و ایجاد تغییرات لازم برای برطرف کردن نا هماهنگی ها و انحراف ها.

 شایستگی: تعهد تعلق سازمانی

تعریف:  تمایل، نیاز و الزام جهت ادامه اشتغال در یک سازمان به گونه‌ای که فرد را ملزم می‌کند در سازمان بماند و با تعلق خاطر جهت تحقق اهداف سازمان کار کند.

مصادیق:  ترجیح مصالح عموم به نفع شخصی و به واسطه تعهد سازمانی و کنار گذاشتن مسائل شخصی، شناخت تحلیلی نسبت به ماموریت اهداف و قوانین ومقررات سازمانی، میزان تعهد و پایبندی به برنامه ها و مقررات سازمان، برخورداری از تعصب سازمانی، برخورداری از اصول رفتاری و فرهنگ سازمانی و اداری، اعتقاد قوی به اهداف و ارزش های سازمان، تلاش برای رسیدن سازمان به اهداف خود،  داشتن آرزو و تمایل قوی و عمیق برای ادامه فعالیت در سازمان، تعهد نسبت به انجام وظایف شغلی خود.

 شایستگی : همت و سخن کوشی

تعریف:  تلاش و پشتکار فراتر از حد متوسط است که فرد در انجام وظایف و مسئولیت های کاری از خود نشان می دهد.

مصادیق:  برخورداری از توان جسمی و انرژی بالا برای برای فعالیت های اجرایی، برخورداری از انگیزه درونی و احساس لازم کافی برای تلاش جهت فراتر رفتن از متوسط عملکرد خود، داشتن توانایی انجام کار برای مدت طولانی و انجام کار طاقت فرسا.